Achternamen vanaf Sta

Staalduinen, van: Staalduijnen, Staalduine, Staalduynen van. Adresnaam van een voorvader die woonde aan een duin met daarbij een veelgebruikte staal (z.a.). In 's Gravenzande (ZH) staat (stond) een huis met de naam Staalduin. 

9x van Staalduijnen    17x van Staalduine   288x van Staalduinen    5x van Staalduynen
1x     Staalduijnen                           5x     Staalduinen

Stam, Stamm: Bijnaam voor iemand die tot de (familie)stam behoorde en die tot famillienaam is geworden. Een 'stammig' iemand is in Oost-Nederland een stevige, krachtige persoon.

Steenbrink: Adresnaam van een voorvader die woonde bij een met stenen verharde brink (z.a.) óf, hetgeen waarschijnlijker is, woonde aan een brink behorend bij een steen '(w)erf bij een huis opgetrokken uit steen', want de naam komt vooral in Utrecht voor.
Er was een erf bij Steenwijkerwold dat in 1447 Stonebrink heette. Ook in Beuningen bij Losser was er in 1475 een Stonebrinck.
Vanwege gelijkenis met andere familienamen, maar aanvankelijk met een gevoel van onbehagen, een overzichtslijstje:


Steenbrinck           1   Utrecht
Steenbrink          117   58 Ut, 17 ZH
Steunebrink         104   60 in Fr, Gr, Dr en Ov.
Stunnebrink           4   Leiden, Hengelo, Waalre/Eindhoven.
Stonebrink            3   Zutphen, Bussum, Leek


Steenberg            31   20 Twente
Steenberge (van)      7   5 Philippine (Zeeuws-Vlaanderen)
Steenbergen (van)  2119   550 ZH, 330 Gl, 218 NH, 180 Ov, 70 Dr en 70 Ut.
Steenbergh           11   5 NH, 5 ZH
Steenberghe (van)    20   ZH, Zl, NB
Steinberg            19   verspreid
Steunenberg         170   85 Ov, 33 Gl, 16 NH, 9 Ut.
Stunnenberg          75   Betuwe en omgeving
Stunnenburg           2   NH
Er is een opmerkelijk analogie met de familienaam Steunenberg. Zo was er omstreeks 1300 een erve Stoneborch bij Olst. Aldaar is ook een Steunenbergerweg.
Toch moeten de vormen met Steen-, Stein- gescheiden worden van de andere, mits deze namen niet uit Duitse ontrondingsgebieden stammen, waar men scheen voor schön zegt of heeft gezegd (zie Scheen). Kennelijk - gezien ook de naamsverdeling richting Duits taalgebied - moet men hierbij denken aan oostnl. en ndd. uitspraakvarianten van stön'n, stödden aansluitend bij de mnd. meervoudsvorm van stude (met lange 'oe'), dus 'struiken, heesters, bosschage (boskazie zoals mijn vader zei, hetgeen dichter bij de Oud-Franse oorsprong (1235) boscage 'bosje' staat). Ik word hierin gesterkt doordat Jellinghaus (1930), Die Westfälische Ortsnamen nach ihren Grundwörtern, het volgende weergeeft bij:
stühe, m.
Aus den Wurzelenden auf Heidboden wiederausgelaufenes Gestrüpp. Mnd. stude, n., Staudicht. Nieberding I, 16. Der Stühe, Geholz b. Wildeshausen; auf dem Stühe b. Wildeshausen; Stühe, Bsch. b. 0eynhausen; Stühe, Ans. b. Iserlohn; im Stüe, b. Lese: Stüde 1583, Preuss, Flurn. 145; aufm Stue, b. Lüerdissen in Lippe.
Volgens Kluge - Etymologisches Wörterbuch der deutschen Sprache, 23e druk 1995 - is het hedendaagse die Staude (van voor de 9e eeuw) afgeleid van het mhd. stude, ohd. studa met daarnaast het mnd. stude(n) 'struiken, bosjes'. Vermoedelijk was dat eerst 'opslag' en is daarna metaforisch op overjarige tuinplanten van toepassing geworden.
Met dit betoog zijn we dan gekomen bij Duitse namen in Nederland zoals Staudacher (mhd. studach 'kreupelhout'), Staude, Staudenmaijer, -maijr, -mayer, Stauder, Staudigel, Staudner, Staudt, Staudte, Staüdt, Steidl, allemaal naar aanleiding van hun woonplaats bij stödden ndu. Stauden 'bosjes, struikgewas'. Zie Bahlow 'Staude'.
Een tweede niet onaardige mogelijkheid is dat steune(n), stunne(n), stönne(n) via stödden is afgeleid van het ndd. stôd 'paardenweide'. Deze vorm ligt ook ten grondslag aan ons begrip 'stoeterij'.

Steenkamer: Adresnaam, zie 'steenen camer'.

Stekelenborg: Herkomstnaam uit de driehoek Helmond, Eindhoven, Geldrop. De familenaam komt in 1996 slechts 26x in het telefoonboek voor tegen 581x Stekelenburg; daarnaast nog 2x Stekelenburgh. In België 6x Stekelenburg. Zie borg, burg.
Het blijkt dat het huis Sterkenburg aan de Langbroekerwetering, tussen Odijk en Langbroek, ten zuiden van Driebergen in Utrecht, aanleiding is geweest tot deze 'verschreven' familienamen. Zie de schoenmakersfamilie Sterkenburg.

Stekelenburg: In de de Haarlemmermeer (N-Holl.) stond een huis Stekelenburg. Bron: M. Pott (1913), Aardrijkskundig Woordenboek van Nederland, tweede, verbeterde, veel vermeerderde druk. Uitg. te Groningen bij J.B. Wolters' U.M. (M. Pott was hoofdcommies der posterijen; de prijs voor dit woordenboek was destijds f. 3,90). Zie Stekelenborg.

Stern: Een familienaam die teruggaat op een van de meest geliefde huisnamen in Duitsland. De Sterns in Nederland zullen wel via de Rijn en zijn aftakkingen hier naar toe gekomen zijn. De Duden vermeldt al een Waltherus zem Sternen (Bazel, 1290). Bovendien zijn er ook nog plaatsnamen die de naam Stern dragen. Bijgevolg kunnen sommige Stern's ook herkomstnamen zijn.
In 1996 waren er 119 aansluitingen onder deze naam, waarvan 67 in Holland en een 13-tal in de Achterhoek.

Sternau: Herkomstnaam van een voorvader uit Sternau, een plaatsje ten ZO van Ingolstadt (Dtsl.) en inmiddels vergroeid met Manching. Ingolstadt ligt noordelijk van München.

Sternberg, Sterneberg: Herkomstnaam van een voorvader uit Sternberg bij Schwerin (Dtsl.) De plaats Sternberg zelf, oorspr. Sterneberg, is vermoedelijk weer vernoemd naar een versterkt huis, de Sterneburcht, een huis met sterren in het wapen. Voorkomen:
Sternberg 8x in Holland; Sterneberg 4x in ZW-Nederland.

Sterndorff, Sternsdorf, Sternsdorff: Herkomstnaam van een voorvader uit (het gehucht) Sterndorf. Ligging is me onbekend.

Sternfeld: Herkomstnaam van een voorvader uit de gehuchten Sternfeld in Mecklenburg-Vorpommern (Dtsl.), ten ZO van Rostock en dan weer zuidelijk van Demmin.

Steunebrink: zie Steenbrink.

Inleiding + letteroverzicht